Chúng ta thường dùng 1 danh hiệu, nhãn mác để đặt cho 1 người.
1 người thường xuyên đi diễn, quay phim, họ là diễn viên
1 người đứng trên lớp chia sẻ kiến thức, họ là giáo viên
1 người hay viết, họ là tác giả, blogger, writer
1 người hay vẽ, họ là họa sĩ
Tức là, bạn làm cái này thường xuyên, bạn hẳn phải là…
Giáo viên, học sinh, tác giả, nhà văn, writer, dịch giả, lập trình viên, bác sĩ, huấn luyện viên, kế toán, dược sĩ, nhà đầu tư, thợ làm bánh, thợ cắt tóc, thợ xây, thợ may, thợ hàn, thợ xăm, nhà thiết kế, họa sĩ, ca sĩ, diễn viên, nhiếp ảnh gia, blogger,….
Tất cả những cái từ đó, những cái danh từ đó, nó không có tồn tại.
Tại sao lại như vậy?
Nó đến từ cái tư duy chúng ta coi 1 kỹ năng là một nghề, một sự nghiệp. Nhưng nó không phải như vậy.
Tất cả những cái đó chỉ là từ ảo. Nó không có thật.
Chỉ là những cái nhãn mác
Bởi vì có rất nhiều hoạt động được làm hàng ngày mà chúng ta không nhận ra.
Chẳng hạn như….
Ai cũng viết mỗi ngày, nhưng không có nghĩa là 1 nhà văn, là 1 content creator, hay blogger,…
Ai cũng giao tiếp, nói chuyện.
Ai cũng thiết kế mỗi ngày (hay thậm chí, là vẽ mỗi ngày, mình sẽ nói ở 1 bài viết khác)
Hàng ngày nấu ăn, đâu có nghĩa bạn là đầu bếp
Hàng ngày tập thể thao, đâu có nghĩa bạn là vận động viên
Hàng ngày cọ toa lét dọn nhà, đâu có nghĩa bạn là tạp vụ lao công
Hàng ngày hướng dẫn, chia sẻ hiểu biết cho con cái, người thân, đâu có nghĩa bạn là giáo viên
Ví dụ 1 người ban ngày làm giáo viên, làm 8 tiếng, chiều về họ lấy xe đi đón mấy đứa con, họ đâu phải là xe ôm, tối về họ dạy con, họ đâu phải giáo viên,…. Đêm về họ đầu tư cổ phiếu chứng khoán, anh đâu phải là nhà đầu tư?
Bạn mới thấy là, 1 từ nghề nghiệp không đủ để thể hiện hết 1 con người, vì 1 con người rất đa dạng.
Tất nhiên nếu bạn thích, bạn cứ việc gán mác.
Nhưng vấn đề là, khi bạn quá gắn bó với những danh hiệu, danh từ đó, tư duy bạn sẽ bị ảnh hưởng
Bởi nó dễ trói bạn lại.
Chúng ta nghĩ chỉ có những người chuyên về kỹ năng đó mới làm được
Hoạ sĩ mới vẽ được.
Tác giả, blogger mới viết được.
Giáo viên mới dạy được.
Nếu chúng ta không làm nghề đó, thì chúng ta làm cái đó làm gì?
Nếu có làm thì cũng coi nó là thú vui thôi.
Hoặc nếu chúng ta có thích, chúng ta muốn làm, chúng ta cũng nghĩ chúng ta sẽ không thể giỏi được bằng những người chuyên làm cái nghề đó.
Bạn đã tự vạch ra 1 cái ranh giới mà bạn không được bước qua. Tự trói mình lại.
Khi bạn dùng danh từ, bạn cũng không chỉ vô thức trói bản thân.
Bạn còn vô thức trói người khác.
Chúng ta đóng khung ép người ta vào khuôn.
Bạn là giáo viên, bạn phải … Tại sao bạn lại hành xử như vậy?
Trong khi họ chỉ làm công việc đó 8 tiếng,
Có khi họ cũng chỉ làm vài năm rồi chuyển nghề.
Họ bỏ nghề chuyển sang kinh doanh, chủ doanh nghiệp.
Xong họ phá sản, chạy xe ôm kiếm thêm. Ví dụ thế.
Bạn là người nổi tiếng, tại sao bạn lại ứng xử như vậy?
Ngoài ra, nhãn mác khiến nhiều người học 1 thứ gì đó vì danh hiệu.
Tôi muốn học làm bác sĩ, không phải vì tôi thích chữa bệnh, không phải vì tôi thích cứu người, mà tôi muốn cảm giác người khác kính nể.
Tôi muốn trở thành người giáo sư tiến sĩ, trở thành tác giả, để mọi người ngưỡng mộ.
Danh từ trói chúng ta lại . Động từ lại giải phóng chúng ta.
Giáo viên là người dạy, họa sĩ là người vẽ, diễn viên chỉ là người diễn, đầu bếp chỉ là người nấu,… Bạn được định nghĩa bởi những gì bạn làm hàng ngày.
Bạn là “người yêu” “vợ” “chồng” (danh từ)?
Nhưng quan trọng là bạn làm gì cho họ? Bạn có nhớ ngày kỷ niệm, có trân trọng họ không?
Bạn là “cha mẹ” “ bậc phụ huynh” (danh từ)?
Nhưng quan trọng là bạn làm gì cho con? Bạn có đánh đập hay chửi bới, xúc phạm và thao túng con không?
Bạn là những gì bạn làm.
Không phải là “bạn là những gì bạn gọi”
Bởi vì gọi thì quá dễ. Bạn thực sự làm những gì mới là khó.
Và chưa kể, nhãn mác cũng dễ khiến bạn phân biệt đối xử. Nhất là với những người thuộc thế hệ trước.
À công việc luật sư, bác sĩ, nhân viên ngân hàng… tốt hơn, thậm chí vị thế cao hơn thợ xây, thợ xăm, thợ cắt tóc,…. chỉ vì nghề nghiệp có chữ “thợ”.
Danh từ đúng là khiến thế giới và xã hội có tổ chức hơn, nhưng nó cũng có rất nhiều ảnh hưởng.
Và thật ra nếu bạn để ý, ngành nghề cũng chỉ phần lớn để cho ngày xưa.
Ngày nay rất nhiều “nghề” mới ra đời. Thậm chí chúng ta còn chưa có tên cho nó.
Nghề là tổ hợp của kỹ năng.
Ví dụ : diễn xuất là cho diễn viên, nhưng ngày nay, kỹ năng diễn xuất lại có thể giúp bạn thành influencer, vlogger,…
Kỹ năng bán hàng không có nghĩa tôi làm sale, hay đối ngoại. Tôi là người làm việc tự do, chủ doanh nghiệp.
Dùng bột mì, thì cứ phải là làm bánh mỳ?
Nghề là tên món ăn. Kỹ năng là nguyên liệu.
Cùng 1 nguyên liệu có thể dùng cho nhiều món ăn.
Kỹ năng giống như các chữ cái trong bảng chữ cái, còn nghề là 1 từ đã được xếp sẵn. Cùng 1 nhóm chữ cái nhưng sắp xếp lại, nó thành 1 từ mới.
Khi “nghề” lỗi thời hoặc bị thay thế, bạn sẽ khóc. Mất thời gian.
Chưa kể càng “ngành nghề” nào được đào tạo đại trà, thì càng cạnh tranh.
Nhưng nếu đưa về kỹ năng, bạn linh hoạt.
Bạn có 1 nhóm kỹ năng, nhóm kỹ năng đó có thể thành 1 ngành nghề hoàn toàn mới.
Giải quyết những vấn đề hoàn toàn mới.
Khi tư duy kỹ năng, bạn sẽ không phải lo hay gán là nên theo học ngành nghề gì, rồi thì một khi tôi theo học ngành nghề này, tôi chỉ có khả năng làm ngành nghề đó.
Ngày nay ranh giới để tiếp cận các kỹ năng cũng đã mờ nhạt dần, vì Internet đã khiến kiến thức rẻ hơn, sẵn hơn bao giờ hết, thay vì kiến thức bị nhốt trong đầu các thầy cô, giáo sư,…
Bạn có học 10 kiếp cũng không hết kiến thức.
Ai cũng có thể học 1 kỹ năng 1 cách dễ dàng.
Bạn không phải con nhà giàu, vẫn có thể học vẽ , học nhạc qua hướng dẫn trên mạng
Bạn không cần theo “nghề” bác sĩ, bạn vẫn có thể đọc sách dinh dưỡng, đọc hàng triệu nghiên cứu khoa học về ăn uống và bệnh tật.
Bạn không có tiền, bạn vẫn có thể học cách tự kinh doanh và bắt đầu tự kinh doanh.
Bạn không cần có tiền để mua máy ảnh, máy quay, bạn vẫn có thể dùng điện thoại tập quay, tập căn góc học chụp ảnh.
Và có A.I, bạn thậm chí còn không phải làm hết, mà chỉ cần ra lệnh là nó làm giúp, khiến cho ai cũng có thể tạo ảnh, thiết kế, vẽ,… Tất nhiên nó chỉ là dễ tiếp cận hơn, còn hệ quả của việc sử dụng và quá lệ thuộc vào A.I, bạn có thể đọc thêm tại bài viết này.
Rất nhiều những ngành nghề đào tạo đại trà, nhu cầu sẽ không còn nhiều.
Bạn học 1 ngành nào đó nghe rất cao siêu, mọi người đâm vào học rất nhiều?
Mỗi năm vài ngàn người tốt nghiệp, đều sẽ cạnh tranh với bạn, chưa kể là cả AI.
Bạn vào học khi ngành đang hot? Đến lúc bạn tốt nghiệp, có khi nhu cầu không còn và đã hết hot.
Theo đúng luật cung cầu, nguồn cung cấp càng nhiều (người lao động) thì thị trường càng cạnh tranh, giá càng rẻ đi.
Và đây là quy luật thị trường, không phải mình nghĩ ra.
Rất nhiều công việc sẽ bị AI, tự động hóa thay thế. Khi vấn đề đó trong xã hội đã không còn nhu cầu nhiều để giải quyết, trong khi những người tốt nghiệp ngành đó ngày càng đông, bạn sẽ thấy “tình trạng thất nghiệp”, “làm trái ngành”,….
Danh từ và nhãn mác “ngành nghề” là tư duy từ ngọn xuống gốc.
Động từ và kỹ năng là tư duy từ gốc lên.
Cố định bản thân vào 1 “ngành nghề” đã lỗi thời.
Vì sao nếu bạn không gắn bó vào 1 nghề, thì đó lại là lợi thế của bạn?
Vì sao nên cẩn thận với những người chuyên môn cao?
Hãy cùng mình khám phá ở bài viết tiếp theo.
Cảm ơn bạn đã đọc! Bạn có thể nhập mail để nhận thông báo cho bài viết, podcast mới nha.