Đợt hồi mới đi làm, mình được tiếp xúc với văn hóa uống rượu tiếp khách.
Mình nghe được những câu mọi người hay truyền miệng kiểu như :
“ Rượu vào lời ra “
“ Đi uống bia rượu là để tâm sự “
Và đúng là có những lần uống rượu, mình rất dễ tâm sự với người khác. Và người khác cũng như vậy với mình. Cảm xúc dễ dâng trào, dễ khóc, dễ sướt mướt. Dễ nói thật, dễ mở lòng.
Nhưng khi mình bỏ rượu bia, mình nghĩ lại về những điều này, mình cảm thấy cứ có gì đấy sai sai.
Mình tự hỏi:
“Tại sao lúc tỉnh táo không tâm sự được với nhau mà cứ phải rượu bia?”
“Nói lúc say rồi hôm sau tỉnh dậy quên gần hết, thì tâm sự lúc say làm gì?”
Hóa ra rượu bia chỉ là cái cớ. Một loại phương tiện.
Rượu chỉ là biểu hiện bề mặt, là “chiếc mặt nạ lỏng” giúp người ta tạm thời thoát khỏi vai diễn xã hội và nói thật những điều người ta không nói được, hoặc không muốn nói trong lúc tỉnh táo.
Còn nguyên nhân gốc rễ sâu xa, là:
Môi trường xã hội không cho phép người ta được làm chính mình.
Không cho phép nêu ra quan điểm/ ý kiến của mình 1 cách tự do. Không được làm chính mình.
Mỗi lần mà bạn định nói hay làm gì đó, nó lại bị bóp méo bởi vô số yếu tố.
Đầu tiên phải kể đến văn hóa tôn kính lễ phép, vai vế.
Không được nói thẳng với người lớn hơn, người cấp trên. Phải “tế nhị”, “kính trên nhường dưới”, dù cảm xúc thật hoàn toàn khác.
Văn hóa tôn kính lễ phép người già gần như chỉ tồn tại ở phương Đông.
Ở phương Tây người già và người trẻ ngang hàng về cấp bậc xã hội. Xưng hô cũng không có ngôi thứ, rất đơn giản.
“Tôn kính lễ phép” là 1 cách dùng từ hoa mỹ của sự phân biệt tuổi tác. 1 sự bất công xã hội.
Hệ quả là người kém tuổi cúi mình vô điều kiện, phục tùng ngoan ngoãn mệnh lệnh, dù mệnh lệnh đó có sai, có không hợp lý.
Người già đáng ra phải rất trưởng thành và khôn, nhưng do được sự tôn kính dễ dàng, chẳng phải mất công, họ hóa thành những đứa trẻ. Thay vì xây dựng sự yêu quý 1 cách chính đáng, họ đòi hỏi và yêu cầu sự yêu quý kiểu nghĩa vụ.
Rồi định kiến?
Con sinh ra và lớn lên tức là nợ ơn cha mẹ, dù có thể cha mẹ đối xử tệ với con, thậm chí bạo hành dưới danh nghĩa “tốt cho con”.
Đến 25 tuổi là phải bắt đầu đi làm ổn định, 28 tuổi phải kết hôn lập gia đình, nhà phải đẻ từng này đứa, vợ chồng phải hợp abc xyz,…
Con trai không được yếu đuối, con gái không được mạnh mẽ quá.
Ăn thịt là nam tính, còn không ăn thịt, ăn nhiều rau là yếu đuối,….
bla bla…
Tưởng tượng bạn lớn lên, được đi đứng chạy nhảy thoải mái và nhẹ nhàng.
Nhưng mỗi 1 cái định kiến là 1 hòn đá bạn phải vừa đi vừa đeo trên người. Và có vô số hòn đá như vậy, làm sao bạn không thấy nặng nề được?
Rồi trong giao tiếp hàng ngày, cũng chẳng có sự an toàn.
Nói thật thì bị chê là “vô duyên”, “vô phép”, “thiếu khôn”. Nói sai thì bị mỉa mai hoặc loại bỏ.
Nêu lên ý kiến quan điểm, dù nó có đúng mà không đúng ý người nghe thì bị gạt bỏ. Liệu ở trên lớp giáo viên giảng không hay, bạn có được nói thật? Ở nhà cha mẹ làm sai, con cái liệu có được nêu quan điểm?
Giáo dục truyền thống, kể cả trong gia đình và nhà trường, thường không cho phép nói lên cảm xúc thật
Từ nhỏ bị dạy “im đi”, “ngoan là không cãi”, “lễ phép là vâng lời”, không được dạy cách bày tỏ ranh giới, cảm xúc cá nhân.
Viết văn bạn thử nêu ra đúng quan điểm, đúng những gì mình nghĩ, liệu bạn được mấy điểm?
Bạn đọc những bài văn, bài thơ, bạn thấy không hay chẳng hạn. Bạn liệu có được điểm cao khi nói thật? Hay phải ngợi ca?
Phần lớn mọi người không có không gian nói thật mà không sợ bị phán xét.
Người trẻ cũng sợ bạn bè đánh giá. Người lớn thì không dám yếu đuối.
Tất cả chỉ là vở kịch mà ai cũng diễn.
Trước đây người ta giúp mình rồi, mình không thích nhưng giờ cũng phải giúp lại.
Khai giảng, dự giờ? Trò tập, cô diễn.
Tục lệ, phong tục, văn hóa, làm thì thấy loằng ngoằng, không thấy ý nghĩa, không làm cứ thấy sai sai. Thôi làm nốt cho xong.
Cho nên, với mình, nguyên nhân gốc rễ mà nhiều người nghiện rượu bia, không phải là rượu bia, mà là người ta không được sống thật và dám nêu quan điểm của bản thân.
